ANADOLU ÂŞIKLIĞINDA KÜLTÜREL BELLEK: DOĞU ANADOLU SAHASI

Aşıklık, geçmişten bugüne toplumsal belleği canlı tutan ve kültür mirasını taşıyan önemli kültürel bellek alanıdır. Aşıklar toplumsal kuralları, geleneksel kodları ve ahlaki değerleri bireysel deneyimleriyle harmanlayarak eserlerine aktarmıştır. Araştırmanın temel amacı, 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar yaşamış Doğu Anadolu âşıklığının temsilcilerinin eserlerinden hareketle, halk hikâyelerinin, serencamların ve şiirlerin kültürel belleğin oluşumundaki işlevini belirlemektir. Bu doğrultuda âşıklık “yazınsal göstergebilim” yöntemiyle incelenmiş; halk hikâyelerinde yer alan anlatısal yapılar, değer nesneleri, eyleyenler ve bellek aktarım biçimleri irdelenmiştir. Âşıkları tasnifi olan halk hikâyeleri, Paris Göstergebilim Ekolü’nün günümüz temsilcilerinden Denis Bertrand’ın “Anlatı İzlencesi” modeline göre ele alınmıştır. Aşıkların eserlerinde bulunan ortaklıklar belirlenerek bunların Türk kültür belleğine ne yönde hizmet ettiği açıklanmıştır.
Çalışmada ayrıca, bireysel ve toplumsal bellek ilişkisinin âşıklığa yansımaları değerlendirilmiş, otobiyografik belleği şekillendiren etmenler “eksiklik” duygusu ve Gaston Bachelard’dan esinlenerek “çekmece” imgesi kapsamında incelenmiştir. “Hatırlama-hatırlatma-çağırma” ve “unutma-unutturma” süreçlerinin kültürel belleğe etkisi, âşıkların kültürel bellek canlandırıcısı ve profesyonel gelenek taşıyıcısı bağlamında ortaya konmuştur.